{"id":6355,"date":"2022-05-09T08:42:11","date_gmt":"2022-05-09T08:42:11","guid":{"rendered":"https:\/\/wsm.art.pl\/?page_id=6355"},"modified":"2022-05-15T18:27:10","modified_gmt":"2022-05-15T18:27:10","slug":"wertheim-juliusz","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/wsm.art.pl\/?page_id=6355","title":{"rendered":"WERTHEIM Juliusz"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Juliusz Edward Wertheim (1880 - 1928)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Na prze\u0142omie XIX i XX wieku, obok zwi\u0105zanej z ruchem modernistycznym eksplozji nowych zjawisk artystycznych i postaw estetycznych w sztuce, nurt kontynuacji idei romantycznych stanowi\u0142 wci\u0105\u017c eksploatowany kierunek w muzyce jako spos\u00f3b
wypowiedzi kompozytorskiej. W konwencji neoromantycznej utrzymana jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 polskiego kompozytora, pianisty, pedagoga, dyrygenta i krytyka muzycznego Juliusza Edwarda Wertheima (ur. 24 X 1880 w Warszawie,
zm. 6 V 1928 tam\u017ce). Pochodzi\u0142 on z wp\u0142ywowej, bankierskiej rodziny \u017cydowskiej, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do przedstawicieli licznej grupy XIX-wiecznych post\u0119powych \u017cydowskich mieszczan uczestnicz\u0105cych we wsp\u00f3\u0142tworzeniu polskiej kultury. Kultywowana przez Wertheim\u00f3w instytucja salonu muzycznego, kt\u00f3rego bywalcami i koncertantami byli wybitni arty\u015bci tamtych czas\u00f3w, stawia\u0142a dom rodzinny Juliusza w rz\u0119dzie najs\u0142ynniejszych miejsc w Warszawie upowszechniaj\u0105cych sztuk\u0119 muzyczn\u0105.<\/p>

Gry na fortepianie Juliusz Wertheim uczy\u0142 si\u0119 od 12 roku \u017cycia pod kierunkiem Rudolfa Strobla w Warszawie. W nied\u0142ugim czasie wyjecha\u0142 do Berlina, gdzie nauk\u0119 gry fortepianowej kontynuowa\u0142 pod kierunkiem Moritza Moszkowskiego, a tak\u017ce Karla Heinricha Bartha (nauczyciela m.in. Artura Rubinsteina i Heinricha Neuhausa). W Berlinie Wertheim rozpocz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c nauk\u0119 kompozycji pod kierunkiem Heinricha Urbana. W 1898 roku podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w Instytucie Muzycznym w Warszawie w klasie kompozycji Zygmunta Noskowskiego, w roku szkolnym 1899\/1900 jednoczes\u0301nie be\u0328da\u0328c uczniem klasy fortepianu w klasie Aleksandra Micha\u0142owskiego. W zakresie gry na fortepianie Wertheim korzysta\u0142 r\u00f3wnie\u017c ze wskaz\u00f3wek udzielanych mu przez J\u00f3zefa \u015aliwi\u0144skiego. W 1901 roku Wertheim uko\u0144czy\u0142 pe\u0142ny kurs nauki kompozycji w Instytucie Muzycznym uzyskuj\u0105c dyplom ze z\u0142otym medalem.<\/p>

W 1901 roku mia\u0142 miejsce pierwszy wyst\u0119p zagraniczny Wertheima w Wiesbaden
w Niemczech. 18 lutego 1902 debiutowa\u0142 jako pianista w Filharmonii Warszawskiej, wykonuj\u0105c w\u0142asn\u0105 Fantazj\u0119 As-dur na fortepian i orkiestr\u0119, a 21 stycznia 1903 odby\u0142 si\u0119 w Filharmonii Warszawskiej koncert w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cony tw\u00f3rczo\u015bci kompozytorskiej Wertheima. Jako dyrygent debiutowa\u0142 1 sierpnia 1903 prowadz\u0105c w\u0142asn\u0105 Symfoni\u0119 e-moll (Medytacje symfoniczne \u00abPer aspera\u00bb<\/em>) na koncercie
w Dolinie Szwajcarskiej w Warszawie. Swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 koncertow\u0105 Wertheim rozwija\u0142 przede wszystkim w rodzinnym mie\u015bcie, ale wyst\u0119powa\u0142 r\u00f3wnie\u017c m.in.:
w Niemczech, Ameryce, Francji, Londynie, Petersburgu, Wilnie, Krakowie i \u0141odzi. Jako pianista koncertowa\u0142 z orkiestrami, dawa\u0142 recitale solowe, wyst\u0119powa\u0142
na koncertach kameralnych (z Paw\u0142em Kocha\u0144skim, Stanis\u0142awem Barcewiczem, Ludwikiem Holcmanem, Stefanem Frenklem, Iren\u0105 Dubisk\u0105), towarzyszy\u0142 tak\u017ce \u015bpiewakom na recitalach wokalnych, wyst\u0119puj\u0105c z Felicj\u0105 Kaszowsk\u0105, Joann\u0105 Dever\u0105, Aleksandrem Myszug\u0105.<\/p>

Rozleg\u0142e zainteresowania Wertheima w dziedzinie muzyki znajdowa\u0142y uj\u015bcie
w licznych obszarach jego dzia\u0142alno\u015bci: by\u0142 cz\u0142onkiem komitetu Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, nale\u017ca\u0142 do muzycznego zarz\u0105du Filharmonii Warszawskiej obejmuj\u0105c posad\u0119 jej drugiego dyrygenta, dokona\u0142 nagra\u0144 kilku utwor\u00f3w Fryderyka Chopina dla niemieckiej wytw\u00f3rni fonograficznej \u201eFavorite-Record\u201d, prowadzi\u0142 o\u017cywion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pedagogiczn\u0105: udziela\u0142 prywatnych lekcji fortepianu, prowadzi\u0142 kurs improwizacji muzycznej w prywatnej uczelni muzycznej Lucjana Marczewskiego w Warszawie, w Konserwatorium Muzycznym w Warszawie prowadzi\u0142 zaj\u0119cia z czytania partytur i instrumentacji symfonicznej.
Ponadto by\u0142 krytykiem muzycznym \u2013 pisa\u0142 recenzje do \u201eKuriera Teatralnego\u201d, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z czasopismami \u201eSfinks\u201d i \u201e\u015awiat\u201d, a posad\u0119 sta\u0142ego recenzenta muzycznego obj\u0105\u0142 w dziennikach: \u201eKurier Polski\u201d, \u201eNowy Kurier Polski\u201d oraz \u201eEpoka\u201d.
Wertheim zmar\u0142 nagle na zawa\u0142 serca na estradzie Filharmonii Warszawskiej dyryguj\u0105c wst\u0119pem do \u015apiewak\u00f3w Norymberskich<\/em> Richarda Wagnera. Pochowany zosta\u0142 na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.<\/p>

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wertheima, obejmuj\u0105ca utwory fortepianowe, Sonat\u0119<\/em> na fortepian
i skrzypce, liczne pie\u015bni oraz utwory symfoniczne, utrzymana jest w stylistyce neoromantycznej. W m\u0142odzie\u0144czej fazie tw\u00f3rczo\u015bci Wertheim uleg\u0142 pierwszym przejawom modernizmu, asymiluj\u0105c jedynie jego \u201edekadenckie\u201d w\u0142asno\u015bci
do swojego modelu ekspresji artystycznej. \u201eSchy\u0142kowo\u015b\u0107\u201d wyra\u017ca\u0142a si\u0119 przede wszystkim w dominuj\u0105cych w jego utworach nastrojach smutku, rozpaczy
i melancholii. Z biegiem czasu Wertheim nie unowocze\u015bnia\u0142 swoich \u015brodk\u00f3w kompozytorskich. Trwa\u0142 w tradycjach muzycznych epoki klasycyzmu i romantyzmu,
a wzorowa\u0142 si\u0119 na osi\u0105gni\u0119ciach Brahmsa, Liszta i Wagnera. Swoje wizje muzyczne wt\u0142acza\u0142 w ramy klasycznych form. Jego liryczna natura potrafi\u0142a subtelnie odmalowa\u0107 intymne nastroje w miniaturach instrumentalnych i lirykach wokalnych. \u201eNadmiar\u201d emocji i nieokie\u0142znanie \u017cywio\u0142u tw\u00f3rczego prowadzi\u0142o natomiast
do monumentalizmu i wertykalnego zag\u0119szczenia tkanki d\u017awi\u0119kowej, osi\u0105ganych poprzez zastosowanie g\u0119stej faktury instrumentalnej. Pomimo z\u0142o\u017cono\u015bci fakturalnej i komplikacji harmonicznej, nadal jednak utrzymanej w systemie dur-moll, Wertheim d\u0105\u017cy\u0142 do prostoty i jasno\u015bci, dbaj\u0105c o precyzyjne i subtelne wyko\u0144czenie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Zapatrzony na romantyczne idea\u0142y pi\u0119kna nadrz\u0119dn\u0105 rol\u0119 w swoich dzie\u0142ach oddawa\u0142 linii melodycznej. Melodyk\u0119 w jego dzie\u0142ach cechowa\u0142 spokojny liryzm, sentyment i nuta t\u0119sknoty, a jej ukszta\u0142towanie w utworach instrumentalnych wynika\u0142o z do\u015bwiadcze\u0144 Wertheima na gruncie pie\u015bni wokalnej.<\/p>

W swojej tw\u00f3rczo\u015bci Wertheim nigdy nie sprzeniewierzy\u0142 si\u0119 klasycznemu pi\u0119knu, nie pragn\u0105\u0142 osza\u0142amia\u0107 eksperymentami. Komponowanie w stylu romantycznym,
z up\u0142ywem czasu uznawanym za coraz bardziej \u201eprzebrzmia\u0142y\u201d w stosunku
do nowatorskich nurt\u00f3w modernistycznych, stopniowo ogranicza\u0142o kr\u0105g sprzymierze\u0144c\u00f3w Wertheima. Id\u0105c w\u0142asn\u0105 drog\u0105 przeciw pr\u0105dom nowoczesno\u015bci Wertheim w ostatnich latach \u017cycia obraca\u0142 si\u0119 w szczup\u0142ym gronie rodziny, przyjaci\u00f3\u0142, uczni\u00f3w i zwolennik\u00f3w. Nie nale\u017ca\u0142 do grupy kompozytor\u00f3w, kt\u00f3rzy rozporz\u0105dzali wielkimi \u015brodkami reklamy i wiele mo\u017cliwo\u015bci promocji jego tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142o dla niego zamkni\u0119tych. Kierowanie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie idea\u0142em
klasycznego pi\u0119kna okaza\u0142o si\u0119 niewystarczaj\u0105ce, aby zagwarantowa\u0107 sobie bezwzgl\u0119dn\u0105 akceptacj\u0119 w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych sobie preceptor\u00f3w. Jednak
z perspektywy odbiorcy XXI wieku o warto\u015bci dzie\u0142 Juliusza Wertheima nie stanowi\u0105 ju\u017c elementy \u015bwiadcz\u0105ce o wstecznictwie czy nowatorstwie, a w\u0142a\u015bciwo\u015bci immanentne jego utwor\u00f3w: pi\u0119kno oraz g\u0142\u0119bia wyrazu muzycznego.<\/p>

Pawe\u0142 Pawlik<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Juliusz Edward Wertheim (1880 – 1928) Na prze\u0142omie XIX i XX wieku, obok zwi\u0105zanej z ruchem modernistycznym eksplozji nowych zjawisk artystycznych i postaw estetycznych w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-6355","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6355"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6355\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7951,"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6355\/revisions\/7951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wsm.art.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}